پدیده مگس پران و جرقه FLOATERS AND FLASHES

همه ما از کودکی با پدیده مگس پران مواجه شده­ایم اما درک درستی از این پدیده نداریم. همواره این سوال برای ما پیش آمده که این اشیای شناور در هوا چی هستند؟ آیا همه مثل ما این تصاویر رو می­بینند؟ آیا باید این وضعیت رو با کسی در میان بذارم و سوالاتی از این قبیل. در این مقاله از مجموعه نور اپتیک می­خواهیم با این پدیده آشنا بشیم و علت رخ دادن پدیده مگس پران و علائم آن رو باهم بررسی کنیم. اما توجه داشته باشید که مطالب این مقاله صرفا برای آشنایی با پدیده جرقه و مگس پران است نه یک مقاله تخصصی. پس با ما همراه باشید تا با این پدیده مرموز بیشتر آشنا بشویم.

مايع زجاجيه چشم یک مايع شفاف و ژله مانندي است كه داخل چشمان ما رو پر مي‌كند و در حالت عادي این مایع شفاف و فاقد سلول است. اما گاهي در اين مايع شفاف ذرات و توده‌هايي شكل مي‌گيرند كه ممكن است ناشي از عواملی همچون: چسبندگي و ضخيم شدن رشته‌هاي زجاجيه، جمع شدن سلول‌هاي التهابي و يا خونريزي در داخل چشم باشند.

به گزارش سرويس بهداشت و درمان جهانی، مگس پران و جرقه در حقيقت سايه­ای از اين ذرات و توده‌هاي شناور در مايع زجاجيه چشم است كه بر روي شكبه مي‌افتد و افراد گاهي آن رو به صورت نقاط، اشیاء و لكه‌هاي كوچك شناور مي‌بينند. اين نقاط اغلب در هنگام نگاه كردن به يك سطح صاف مانند: آسمان آبي یا ديوار سفيد قابل مشاهده هستند. پدیده مگس پران امکان دارد به صورت اشكال مختلفي از قبيل نقاط كوچك، خط، دایره، لكه يا تار عنكبوت نیز به نظر برسند.

علت رخ دادن پدیده مگس پران چيست؟

رشته‌هايی که در مایع زجاجيه بچه‌ها و افراد جوان وجود دارند معمولا بسيار ظريف هستند و ديده نمي‌شوند، اما با بالا رفتن سن و گذر زمان اين رشته‌ها ضخيم‌تر شده و در بعضي مواقع نیز به هم مي‌چسبند و موجب ايجاد كدورت مي‌شوند و سايه اين كدورت بر روي شبكيه به صورت مگس پران پدیدار مي‌شود. علاوه بر این در بسياري از افراد مسن بخشي از رشته‌هاي محيطي زجاجيه كه به شبكيه چشم متصل هستند، از جاي خود كنده می­شوند و در داخل بخش‌ مركزي زجاجيه شناور می­مانند اين حالت كه جداشدگي خلفي زجاجيه نام دارد، شايع‌ترين علت ايجاد پدیده مگس پران در سنين بالا است.

جداشدگي خلفي زجاجيه هنگامی شایع­تر است که فرد در شرايط نزديك بيني، سابقه جراحي كاتاراكت، سابقه جراحي با ليزر YAG در چشم و سابقه التهاب بخش‌هاي خلفي چشم داشته باشد. ظهور پدیده مگس پران ممكن است به صورت جدی، هشدار دهنده و نشانه مشكلات جدي‌تر باشد، خصوصا زماني كه به صورت ناگهاني پيشرفت كند. در صورتي كه پدیده مگس پران جديد به خصوص در سنين بيشتر از 45 سالگي ايجاد شود، مراجعه به چشم پزشك در اولين فرصت توصيه مي‌شود. بنابراین در این مواقع حتما سلامتی چشمان خود رو جدی بگیرید.

آيا پدیده مگس پران هميشه خطرناك است؟

پدیده مگس پران در بسياري از موارد خطرناك نيست، اما در صورتي كه مايع ژله‌اي زجاجيه چروك بخورد و از ديوار چشم جدا شود، ممكن است در شبكيه سوراخ كششي ايجاد نماید. اين حالت گاهي موجب خونريزي‌هاي كوچك در چشم مي‌شود كه ممكن است به صورت مگس پران جديد به نظر برسد. باید توجه داشته باشید که سوراخ شبكيه هميشه يك عارضه خطرناك محسوب می­شود، چرا كه مي‌تواند منجر به جدا شدن شبكيه شود.

آيا پدیده مگس پران از بين مي‌رود؟

مگس پران ممكن است علامتي از كشش در شبكيه چشم باشد كه مي‌تواند خطرناك ظاهر شود. اگر سوراخ كششي شبكيه درمان نشود، گاهي شبكيه از قسمت خلفي چشم كنده و تنها درمان آن جراحي خواهد بود.

انواع دیگر مگس پران‌ها اغلب بي‌ضرر هستند و به مرور زمان از بين مي‌روند و يا به تدريج كوچك مي‌شوند، به گونه‌اي كه فرد به آنها عادت مي‌كند و نياز به درمان ندارند که در این صورت جای هیچ نگرانی وجود ندارد. در بسیار از موارد، براي از بين بردن مگس پران به جراحي نيازی نيست. حتي اگر مگس پران به مدت چند سال وجود داشته باشد اما اگر به طور ناگهاني مورد جديدي ايجاد شود، معاينه توسط  متخصص چشم پزشك ضروري است.

پدیده جرقه (Flashing) چيست؟

فلاشينگ يا جرقه، احساس وجود نور در ميدان بينايي بدون وجود محرك نوري واقعي تعریف می­شود كه ممكن است به صورت اجسام ريز درخشنده یا خطوط درخشنده صاعقه مانند به نظر برسد. جرقه ممكن است فقط در يك نقطه خاص از ميدان بينايي ديده شود و يا به صورت نقاط ريز متعدد در بخشي از ميدان بينايي پدیدار گردد. احساس ديدن جرقه معمولا فقط چند لحظه به طول می­انجامد، اما اغلب تكرار شده و در محيط‌هاي تاريك جرقه‌ها بيشتر نمایان می­شوند. علاوه بر این حركات ناگهاني سر يا چشم‌ها نیز ممكن است باعث ديدن جرقه شوند. بايد به خاطر داشت از انجام حركاتي كه باعث ايجاد جرقه مي‌شوند تا حد امکان پرهيز شود، زيرا اين حركات عملا باعث تشدید كشش بر روي شبكيه و افزايش احتمال ايجاد سوراخ شبكيه چشم مي‌شوند.

علت پدیده جرقه چيست؟

همانطور كه ذکر شد با افزايش سن افراد رشته‌هاي زجاجيه ضخيم‌تر شده و به هم چسبندگی پيدا مي‌كنند. چسبندگي رشته‌هاي زجاجيه ممكن است موجب كشيده شدن پرده شبكيه چشم شود. از آنجا كه پاسخ سلول‌هاي شبكيه به محرك‌ها در قالب درك نور است، هر عاملي كه سلول‌هاي شبكيه رو تحريك نماید در مغز به عنوان نور تفسير و ادراک مي‌شود. به همين علت وقتي شبكيه تحت كشش قرار بگیرد جرقه‌هاي نوري پدیدار مي‌شوند. جرقه‌هاي نور ممكن است به مدت چند روز تا چند ماه (به صورت تناوبی) مشاهده شده و از بين بروند. توجه داشته باشید که در سنين بالاتر جرقه شايع‌تر است. در صورت بروز ناگهاني جرقه در اولين فرصت به متخصصین چشم پزشک مراجعه کنید.

علل غيرچشمي پدیده جرقه كدامند؟

افرادی که مبتلا به ميگرن هستند، اغلب نوع ديگري از جرقه رو تجربه مي‌كنند. اين جرقه‌ها كه ناشي از انقباض (اسپاسم) عروق خوني در مغز هستند، به صورت نقاط بزرگ شونده یا خطوط زيگزاگي لرزان مشاهده مي‌شوند. معمولا اين جرقه‌ها ابتدا در وسط ميدان بينايي ظاهر و در مدت 10 تا 20 دقيقه به تدريج به كناره‌هاي ميدان بينايي رانده شده و كم كم محو مي‌شوند.

پس از موارد ذکر شده، سردرد آغاز می­شود كه معمولا يك طرفه و دارای ضربان‌ است. البته در برخي از افراد تنها پدیده جرقه ظاهر شده و سردردی اتفاق نمي‌افتد. اين حالت را «ميگرن چشمي» نیز می­نامند. يك نكته مهم آن است كه جرقه ناشي از ميگرن هم زمان در هر دو چشم مشاهده مي‌شود، اما جرقه ناشي از مشكلات چشمي فقط در چشم فرد مبتلا ظاهر می­گردد. علت ديگر پدیده جرقه، برخورد ضربه ناگهاني به سر افراد است كه موجب می­شود تا فرد به مدت چند ثانيه جرقه‌هاي درخشان كوچكي رو ببيند.

معاينه چشم‌ها توسط متخصص

وقتي كه چشم پزشك، چشم‌هاي شما رو معاينه مي‌كند، گاهي در صورت لزوم ممکن است مردمك چشم توسط قطره چشمي مخصوص گشاد شود. در طي معاينه، چشم پزشك بخش‌هاي مختلف چشم از قبيل شبكيه و زجاجيه را به دقت معاینه خواهد كرد. در صورتي كه از قطره‌هاي گشاد كننده مردمك توسط متخصص براي معاينه چشم‌هاي شما استفاده شود، براي بازگشت به منزل حتما  بايد يك نفر همراه شما باشد تا شما رو همراهی کند و شما رو از رانندگی کردن منع نماید، چون انجام رانندگی توسط شما مي‌تواند منجر به تصادف شود.

سخن اخر!

با توجه به نکات بالا، عارضه­های مگس پران و جرقه‌هاي نور با افزايش سن و در گذر زمان شايع‌تر مي‌شوند. در حالي كه همه مگس پران‌ها و جرقه‌ها خطرناك نيستند، اما همواره  بهتر است براي اطمينان بيشتر از عدم آسيب به شبكيه معاينه‌هاي كامل چشم پزشكي صورت گيرد. گاهي با يك نوبت معاينه نمي‌توان علت دقيق عارضه مگس پران و جرقه رو تشخيص داد. در اين حالت لازم است معاينه در فواصل 2 تا 3 هفته يك بار مجددا تكرار شوند تا زماني كه این اطمینان از سوی پزشک حاصل شود که علت خطرناكي وجود ندارد.

نكته مهمی که باید با ان توجه داشته باشید آن است كه عارضه جرقه حتي اگر با پارگي شبكيه چشم همراه باشد معمولا پس از چند روز تا چندین هفته به خودی خود و آرامی از بين مي‌رود و عارضه مگس پران هم حتي اگر با پارگي شبكيه همراه باشد پس از چند هفته كوچك مي‌شود. بنابراين لازم است در افرادي كه عارضه جرقه يا مگس پران جديد ايجاد شده حتي اگر به خودی خود خوب شده باشد لازم است تا معاينه كامل چشم توسط متخصص انجام شود.

در صورت به وجود آمدن یک یا چند از شرایط زير در اولين فرصت به متخصص چشم مراجعه كنيد:

• زماني كه مگس پران جديد به صوت ناگهاني و یکدفعه ظاهر شود (حتي اگر پس از چند روز یا هفته خود به خود برطرف شده باشد)
• مگس پران قديمي كه جديدا بزرگ‌تر شده يا تغييرات ديگري پيدا كرده باشد.
• مگس پراني كه همراه با عارضه جرقه باشد (حتي اگر پس از چند روز جرقه خود به خود از بین رفته باشد)
• مگس پراني كه همراه با تاري يا كم شدن ديد و احساس وجود پرده در جلوي چشم ظاهر شود (اين علائم بسیار مهم بوده و ممكن است ناشي از كنده شدن بخشي از شبكيه چشم باشد كه به درمان فوري نياز دارد)
• مگس پراني كه همراه با از دست دادن ديد محيطي چشم باشد (ديدن سايه در اطراف ميدان بينايي چشم)